Wat is 5tvo

De kreet "5TVO" staat voor ‘vijf-toon-volgorde’. Het is één van de technieken om mobilofoonverkeer snel en efficient te kunnen laten plaatsvinden; speciaal wanneer meerdere stations gebruikmaken van dezelfde frequentie. Het gaat dan om radioverkeer wat gebruik maakt van conventionele (analoge) techniek.

2. De toepassingen van 5TVO:

• Selectieve oproep naar één specifieke ontvanger (individuele oproep)
• Oproep naar een groep ontvangers (groepsoproep)
• Voertuigherkenning bij oproep naar een meldkamer
• Voertuigherkenning èn statusbericht naar meldkamer
• Besturing van systemen via de ether

• Selectieve oproep naar één specifieke ontvanger
  Op veel frequenties wordt gewerkt door verschillende stations. Vaak ook stations van verschillende bedrijven of organisaties, die onderling niets met elkaar te maken hebben.
  Om geen last te hebben van irrelevante berichtgeving kan een ontvanger op ‘toonslot’ worden gezet. Dit houdt in dat de luidspreker van de betreffende ontvanger elektronisch wordt afgeschakeld (toonslot). Berichten worden nog wel degelijk door de ontvanger ontvangen, maar niet meer hoorbaar gemaakt voor de gebruiker.
  Als er nu een bericht komt dat wèl door de gebruiker gehoord moet worden, dan moet de luidspreker eerst weer ‘geopend’ worden.
  Dit gebeurt dus met een 5-tooncode. Als de zendende partij een 5TVO uitzendt, wat overeenkomt met de in de ontvanger geprogrammeerde code, opent de ontvanger de luidspreker. Doorgaans klinkt er eerst een kort attentiesignaal (piep of riedel), ten teken dat de gebruiker even alert moet zijn op hetgeen er komen gaat. Alle berichtgeving wordt nu hoorbaar voor de gebruiker.
  Hier wordt de 5TVO code gebruikt als een soort ‘algemene sleutel’ om de luidspreker aan te zetten. Meerdere ontvangers binnen één organisatie kunnen dezelfde sleutel gebruiken.
  Doorgaans is het mogelijk om ook handmatig de luidspreker ‘open’ te zetten of te houden. In dat geval kiest de gebruiker ervoor om al het radioverkeer (relevant of niet) mee te luisteren. Dit heet dan de ‘monitor’-stand. Indien de bewuste tooncode wordt ontvangen, terwijl de luidspreker al open staat, klinkt evengoed de attentie -piep
  
  Veel wordt deze toepassing gebruikt voor alarmeringsdoeleinden.
  Diverse merken en typen alarmontvangers worden ten behoeve van hulpdiensten middels 5TVO geactiveerd.
  

• Voertuigherkenning bij oproep naar een meldkamer
  In veel meldkamers staan de luidsprekers vaak ‘dicht’. Voornaamste rede daarvan is dat men vaak frequenties moet delen met andere gebruikers. Ook al zitten deze gebruikers vaak ‘op raster-afstand’, zo’n 60-80 km verder weg, toch zijn ze te ontvangen als gevolg van de hoge antenne-opstellingen.
  Om toch bij de meldkamer binnen te komen, moet een voertuig eerst een 5-tooncode uitzenden.
  Deze code heeft dan de volgende acties tot gevolg:
  - op een monitor of display verschijnt het roepnummer van het roepende voertuig in een wachtrij
  - er klinkt een akoestisch signaal
  - de luidspreker wordt geopend
  De centralist kan nu niet alleen zien dat hij geroepen wordt, maar ook door wie.
  In deze systemen heeft ieder voertuig doorgaans zijn eigen verbale roepnummer. Dit verbale nummer is dan ook in de betreffende 5-tooncode opgenomen. De opbouw van een tooncode in dergelijke systemen is vaak als volgt:
  
  5-tooncode = [xxyyy]
  
  Waarbij [xx] dan de zgn. ‘netherkenning’ is. Bij ontvangst van alle codes beginnend met [xx] reageert het radiobediensysteem. De laatste drie cijfers [yyy] vormen dan het roepnummer, wat in een display of PC-scherm wordt weergegeven. Voorbeelden van diensten die deze werkwijze hanteren zijn de brandweer, ambulancediensten en taxibedrijven.

• Statusbericht naar meldkamer
  Naast het kenbaar maken van de identiteit van het roepende voertuig, kun je met 5TVO ook nog een zogenaamde ‘status’ meegeven. Dit wordt voornamelijk gebruikt bij diensten waarbij de inzet van voertuigen volgens een vast stramien geschiedt. Aangezien er met 5TVO slechts vijf cijfers te vergeven zijn, betekent dit, dat de opbouw van de 5-tooncode hier iets anders is. Vaak treffen we deze ‘format’ aan:
  
  5-tooncode = [xxyyz]
  
  Ook hier is [xx] weer de netherkenning, [yy] is hier het twee-cijferige roepnummer en [z] is de statuscode. Deze format wordt vaak bij ambulancediensten gebruikt, maar ook enkele brandweerregio’s werken met statuscodes.
  
  Bij een wijziging in de status zendt het voertuig slechts één 5-tooncode uit. In de meldkamer wordt deze ontvangen en gelogd. Gesproken woord is dan voor veel standaard meldingen niet meer nodig.
  Om een indruk te krijgen van wat er met statussen bedoeld wordt, hier een voorbeeld van de statuscodessen zoals die door onder andere de ambulancedienst RAVU in Utrecht worden gebruikt:
  
  0 = oproep naar ambulance (opdracht)
  1 = vertrokken naar ophaal-adres
  2 = aankomst ophaal-adres
  3 = vertrokken naar aflever-adres
  4 = aankomst bij aflever-adres
  5 = vrijmelding
  6 = terug op standplaats
  7 = spraakaanvraag met portofoon
  8 = spraakaanvraag met mobilofoon
  9 = noodoproep

• Besturing van systemen via de ether
  Een fraaie toepassing van 5-tooncodes is dat je er met –al dan niet standaard elektronica- systemen mee kunt aansturen of besturen. Op de meeste ontvangers zit wel een schakelcontact wat geactiveerd wordt bij ontvangst van de juiste tooncode. Aan dit schakelcontact kun je de meest wilde toepassingen koppelen. Voorbeelden daarvan zijn:
  - claxonoproep
  - elektronisch ontgrendelen van rolhekken of kazernedeuren (bv. bij brandalarmeringen)
  - op afstand besturen van een (video)camera
  - doorkoppelen van het radioverkeer op een terreinomroepinstallatie
  - enz. enz.

3. De techniek achter 5TVO.

De techniek achter de 5-toon is eigenlijk vrij eenvoudig. Ieder cijfer heeft zijn eigen toontje volgens deze tabel:

Deze norm heet de ZVEI-norm. ZVEI zou staan voor Zentral Verein für Elektrotechnische Ingenieure, wat suggereert dat duitsers deze norm hebben opgesteld. Binnen deze norm is afgesproken dat ieder toontje een tijdsduur heeft van 70 milliseconde. Een complete 5-tooncode duurt dus 350 milliseconde.

Tussen twee tooncodes in moet (bij ZVEI) ten minste 140 milliseconde zitten.

Enige uitleg behoeft misschien nog de ‘herhaal-toon’. Als het nummer 47221 moet worden uitgezonden, dan wordt feitelijk 472H1 uitgezonden. Decoders maken iedere "H"-toon gelijk aan het cijfer dat vooraf gaat aan de "H". Het eerste cijfer kan dus nooit een "H" zijn en evenmin kunnen er twee "H"-tonen achter elkaar zitten. Het nummer 55555 wordt dus uitgezonden als 5H5H5.

Al deze toontjes vallen binnen het spraakgebied, waardoor ze dus allemaal hoorbaar zijn. Gevolg is ook dat alle toondecoders ook op spraak reageren. De kans dat er evengoed op basis van spraak 5 achtereenvolgende toontjes worden herkend is nagenoeg nihil en zeker als de eerste twee cijfer ook nog eens een voorgeschreven combinatie (de netherkenning) moeten vormen.

We spreken consequent over ‘vijf’-tooncodes. Indien bepaalde toepassingen méér dan vijf cijfers vereisen, dan is dat vaak ook mogelijk. Veel apparatuur is zo flexibel programmeerbaar dat men ook ‘zes’- of zelfs 'zeven'-tooncodes kan inzetten. Zo werkte het in 1996 opgeheven politie-INRAP netwerk weer met ‘vier'-tooncodes.

Hier treft u een scoopbeeld aan van een willekeurige 5-tooncode, zoals die door mij is ontvangen.

 
klik op de afbeelding om deze 5-tooncode te horen.

We zien hier in de tijd een signaal wat totaal 350 milliseconde duurt en om de 70 milliseconde van frequentie wijzigt. Een 5-tooncode dus. Opmerkelijk is dat de amplitude van de tonen per toon verschilt. Dit komt door de spraakfilters die in ontvangers worden toegepast. De spraak loopt grofweg tussen de 300 en 2500 Hz. Tonen die hoger dan 2500 Hz zijn worden tegengehouden, omdat hier soms nog besturingsinformatie zit. Zo worden onder de 300 Hz tonen gebruikt voor netherkenning (toonsquelch) en boven de 2800 Hz wordt vaak de toon meegestuurd (2970 Hz) die de zender moet activeren. Die besturingstonen willen we doorgaans niet horen. Lage tonen ervaren we als hinderlijke brom en hoge tonen als hinderlijke gefluit/gepiep.
Te zien is dat de herhaaltoon "H" (de hoogst mogelijke toon) al behoorlijk wordt weggefilterd. Bij ZVEI, maar ook bij andere toonsets, geldt dan ook dat de hogere cijfers een lagere amplitude hebben en dus zachter klinken.

Tot slot moet gezegd worden dat deze technieken in het toekomstige digitale tijdperk geheel overbodig zullen worden. Bij digitale radiocommunicatie, wordt informatie immers in de bitstromen verstuurd en hoeft niet meer in het hoorbare geluidsspectrum te worden opgenomen.

Auteur: Rolf Pieters